فراموش شده

ندا آقاسلطان، نمادی اشتباه

2010-06-20T11:50:00.002+04:30

ندا که بود؟ شاید بسیار این را شنیده و یا خوانده باشید. نمی‌خواهم مرثیه‌ی دیگری برای او بخوانم، که بسیار نوشته‌اند و خوانده‌اند. اما اگر به زندگی ندا نزدیک شویم، همان طور که اخیرن در مستندی به این کار دست یازیده‌اند، متوجه فاصله‌ی معنادار فرهنگی و حتی طبقه‌ای ندا با مردمی می‌شویم که ادعای نماد بودن او برای جنبش آنها می‌شود.

طبق شواهد ارائه شده توسط این مستند، او دختری مذهب‌گریز و به قولی «آزاده» بوده که همیشه از داشتن حجاب زجر می‌کشیده است. کتاب‌های او ما را بیشتر به این روحیه آشنا می‌کند. او حتی روزی به مادرش می گوید که حتی اگر یک روز به عمرش باقی مانده باشد می‌خواهد که از ایران خارج شود؛ که این نشان از عدم احساس همبستگی با جامعه و نوعی احساس جدابافتگی در اوست. این احساس و طبع را می‌توان در عدم عقیده‌اش به رأی و انتخابات نیز شناسایی کرد. لازم به ذکر است که او در انتخابات اخیر رأی نداد که کاملن قابل فهم است. این روحیه بیشتر به مزاق خارج‌نشینان «نافی نظام» خوش می‌آید تا به مزاق مردمی که آینده‌شان را در رأی و انتخابات و اصلاح‌طلبی می‌بینند. گذشته از نوع زندگی و تفکر می‌توان به طبقه‌ی اجتماعی او هم اشاره کرد. از تفریحات و نوع زندگی او می‌توان پی برد که خانواده‌ای نسبتن مرفه هستند که ما را مجاز می‌سازد که او را متعلق به طبقه‌ی متوسط رو به بالا قلمداد کنیم که همین امر او را از بخش بزرگی از بدنه‌ی جنبش جدا می‌کند.

نتیجتن این که ندا آقاسلطان تنها به دلیل وجود فیلم تأثیر گذار مرگش و همچنین به دلیل زن بودن و زیبا بودنش مورد توجه رسانه ها قرار گرفت، همانطور که ترانه‌ی مجهول‌الحال اینگونه شد. برخوردها طوری بود که انگار تنها زیبایی است که انسانی را سزاوار سوگواری می‌کند. چه که کسان بسیاری مظلومانه‌تر از او کشته شدند و هیچ کس حتی اسمشان را هم به خاطر ندارد. شاید گفته شود که باید به ندا تنها به عنوان نماد نگریست و نه بیشتر. من می‌گویم که با اصل نماد مخالفتی نیست، اما ندا نمادی اشتباه است و روح جنبش را نمایانگر نیست. شاید اگر شهیدی از طبقه‌ای پایین‌تر و زمینه‌ی فرهنگی نزدیکتر به غالب مردم اینگونه به نماد تبدیل می‌شد، بهتر بود. اما انگار این بر ماست که اقلیت را بزرگ بداریم.

جنبش سبز و پرهیز از نفرت

2009-10-15T06:50:00.001+03:30

این مقاله در روز چهارشنبه ۲۲ مهر ۱۳۸۸ در روزنامه‌ی اینترنتی روز منتشر شده است. به نظرم مسأله‌ای است که امروز باید به آن توجه شود.

مرتضي كاظميان

mortezakazemian(at)yahoo.com

به‌نظر می‌رسد که با کمال تاسف، «نفرت» از «غیرخودی» در میان ایرانیان، در ماه‌های اخیر، از رواج محسوسی برخوردار شده است. این ادعا، البته متکی بر پژوهشی علمی و تحقیقی میدانی نیست، اما گمان می‌رود که مفروضی بیراه نیست. متاسفانه، رخدادهای پس از انتخابات ریاست‌جمهوری دهم، به‌ویژه چگونگی مواجهه‌ی حکومت با مطالبات معترضان به نتایج انتخابات و سرکوب خشن و گسترده، چنین مفهومی را در کنش و ضمیر شهروندان پرشماری، بیش از قبل، مستولی ساخته است. وضع ناگوار و قابل تاملی که «سبزها» و کنشگران مدنی جنبش سبز ایران، باید بیش از دیگران نسبت به آن هوشیار و حساس باشند.

«نفرت» چنان که پژوهشگران و صاحب‌نظران روان‌شناسی معتقدند، یکی از 6 نوع پریشانی عمده‌ی روانی محسوب می‌شود که مهمترین و دردناک ترین آسیب‌ها را به ساختار زندگی انسان وارد می‌کند. «خشم» و «خشونت‌ورزی» از سر «نفرت» با آنچه که «خشم از روی مهربانی» توصیف می‌شود، متفاوت است. چنان‌که خشم بر فرزند خردسال خویش که رعایت وضع خطرخیز خیابان را نکرده و ناگهان به‌سوی خیابان دویده است، از جنسی کاملا" متفاوت با خشم ناشی از نفرت برخوردار است. صاحب‌نظران روان‌شناسی، پنج عامل اصلی را در به‌وجود آمدن خشم برمی‌شمارند؛ روانشناسان معتقدند در هنگام خشمگین شدن اغلب یکی از این موارد به خطر می افتد و شخص برای حفظ تعادل خود خشمگین می شود: قدرت(زمانی که فرد در اثر رفتار یا گفتار دیگران، احساس آسیب‌پذیری و ناتوانی می‌کند)؛ امنیت و سلامت؛ خودکفائی؛ اعتماد به نفس؛ و سرانجام، حریم مقدسات و باورهای فرد. به نظر می‌رسد مقوله‌های پیش گفته، به نسبت‌های مختلف در روند رویدادهای اخیر، مورد تجاوز و خدشه قرار گرفته است.

برای تامل و نقد این وضع، می‌توان سخن را از نقطه عزیمت‌های گوناگونی شروع کرد؛ اما در مجال باقی‌مانده، از منظری عینی و کاربردی، با تمسک بر کنش و رفتار انسان‌های والا و خودساخته‌ و سالمی چون گاندی و ماندلا، بحث پی گرفته می‌شود.

نلسون ماندلا، رهبر برجسته‌ی آفریقا که در دوران آپارتاید، 27 سال از عمر خود را در زندان و تبعید به‌سر برده، ویژگی‌های غریب و ستایش‌برانگیزی از فائق شدن بر نفرت را از خود بروز داده است. به‌عنوان نمونه‌ای از مصائبی که وی تحمل کرده، این مورد قابل اشاره است: در دوران حبس در جزیره روبن، وى و دیگر زندانیان مجبور به كار طاقت‌فرسا در یك معدن سنگ آهك بودند. زندانیان براساس نژادشان از هم جدا مى شدند و در این بین سیاهان پست‌ترین شرایط را داشتند. ماندلا در زندگى‌نامه‌ی خود توضیح مى‌دهد كه چه‌طور به‌عنوان پایین‌ترین طبقه‌ی زندان، هر شش ماه مجاز به داشتن تنها یك ملاقات و یك نامه بوده است. ماندلا در طول دوران حبس ۲۷ ساله خود، تنها سه بار همسرش را ملاقات كرد. ازجمله دیگر سختی‌هایی که او تحمل کرد، زندگی در سلول هایی بود كه همیشه مرطوب بود: «وقتی این موضوع را با افسر فرمانده در میان گذاشتم، او به من گفت كه بدن ما آن رطوبت را جذب خواهد كرد. به هر نفر، سه پتو داده شد و چنان نخ نما و پوسیده بودند كه واقعا آن سوی آن ها نیز قابل رویت بود... سلول ها چنان سرد و پتوها چنان نازك بودند كه ما همیشه با لباس می‌خوابیدیم...»

اما نکته‌ی مهم، آنکه پس از انتخاب آزاد، سالم و دموکراتیک ماندلا به‌عنوان رییس جمهور آفریقاى جنوبى در سال 1994 میلادی، او نه تنها به کینه‌جویی و بسط نفرت در جامعه، رو نیاورد، بلکه جلوه‌هایی ستایش‌برانگیز و استثنایی از تساهل و مدارا و دوستی با دشمنان دیروز را متبلور ساخت؛ ماندلا با بزرگ‌‌منشی و آزادگی، رییس جمهوری پیشین رژیم نژادپرست را به‌عنوان معاون خود برگزید، و دادستان سابق (که ماندلا را محکوم ساخته بود) بركنار نكرد و... و این‌گونه، كوشید تا با فراهم آوردن حداكثر همدلی و مشاركت، «راه دشوار آزادی» را - آن چنان كه خود توصیف می‌كند- همچنان طی، و در ابعاد جدیدتری تعریف كند.

کنش و رفتار و روح بزرگ ماندلا، یادآور باورها و منش انسان والایی دیگر است: گاندی. ماهاتما گاندی، پیشوای خشونت‌گریز و حقیقت‌جو و انسان‌دوست هند، همیشه تاکید می‌کرد که اصول او ساده هستند و از باورهای سنتی هندو به نام‌های ساتیا (حقیقت) و آهیمسا (ضدخشونت) گرفته شده‌اند. او تصریح می‌نمود: «من چیز جدیدی ندارم که به دنیا یاد بدهم؛ حقیقت و ضدخشونت بودن هم‌سن کوه‌ها هستند». وی بر این باور بود که «خود را قربانی کنیم بهتر است تا دیگران را»، و نیز اینکه «مرزها را هرگزخداوند به وجود نیاورده است.» راهبر پرآوازه‌ی نهضت آزادی هند، معتقد بود: «تنها از طریق عشق است که می‌توان به حقیقت رسید، زیرا خداوند، نه تنها حقیقت است بلکه عشق نیز هست. در نتیجه، بدون عشق به حقیقت، هیچ تجربه‌ای از حقیقت وجود نخواهد داشت، به بیانی دیگر، اگر می‌خواهیم روزی شاهد نفوذ حقیقت در تمامی جهان باشیم، باید به‌جایی برسیم که کم‌اهمیت‌ترین موجود جهان خلقت را به اندازه‌ی خود دوست بداریم.»

گاندی همچنین در فضای آکنده از نفرت هندوستان زمان خود، تاکید می‌کند:«عدم خشونت فقط وقتی خواهد بود که ما کسانی را دوست بداریم که از ما نفرت دارند. می‌دانیم که عمل کردن به این قانون بزرگ محبت چقدر دشوار است. اما آیا انجام تمام کارهای بزرگ دشوار نیست؟» این سخن گاندی، ترجمان سخن مشهور عیسی مسیح است: «هنر آن نیست که کسی را که تو را دوست می‌دارد، دوست داشته باشی؛ هنر آن است که دشمنان خود را نیز دوست بداری». و گاندی چون عیسی مسیح بر این باور بود که «محبت نیرومندترین قدرتی است که جهان را در اختیار خود دارد و در عین حال ساده‌ترین نیرویی است که بتوان تصور کرد.»

عمل به توصیه‌ها و محقق ساختن دیدگاه‌های گرانسنگی از جنس آنچه گاندی می‌گفت و متبلور می‌نمود، یا آنچه ماندلا در عمل نشان داد، بی‌شک کار آسانی نیست؛ یک راه عملی، آن است که فرد باور کند، خود تبلور و نماینده‌ای از اعتقادات خویش است و باید بخشی از جذابیت باورهای خویش باشد. از این زاویه، فرد باید ثابت کند که ارزش باورهای او با بدگویی و تهمت و خشونت‌ورزی و کینه و نفرت دیگران، کاسته نمی‌شود. پرهیز از نفرت و عشق ورزیدن به دیگر انسان‌ها کاری بس دشوار است؛ ولی چنان که گاندی گفته است: « آیا انجام تمام کارهای بزرگ دشوار نیست؟»

جنبش سبز و تمامی «سبزها» باید نشان دهند که از عهده‌ی «کارهای بزرگ» بر‌می‌آیند. انسان‌دوستی، پرهیز از نفرت و خشونت‌ورزی به هم‌نوع، اجتناب از کینه‌توزی، عشق ورزیدن به «انسان»، حتی دشمن، و بسط بزرگ‌منشی و مدارا و عقلانیت در کنش سیاسی و تعاملات اجتماعی، بخشی از این «کارهای بزرگ» در ایران امروزاند؛ کارهای بزرگی که به نظر می‌رسد تبلور روزافزون و محقق ساختن بیش از پیش آنها برای «سبزها»، چندان دشوار نیست.

اثر کن.

2009-08-17T23:10:00.002+04:30

اثر کن ای آرام‌بخش لعنتی. آآآآه.
ساعت فکر کنم دوازده و نیم شب است. پرستار تازه یک آرام بخش از طریق آی-وی به من زده است. و مرا به پهلو خوابانده و بالش بر پشتم گذاشته که بخوابم. اما این درد انگار نمی‌رود. منشعش را می‌فهمم اما انگار در تمام وجودم است. من در بیمارستان با انواع مراقبت‌ها و داروهای آرام‌بخش این وضعیت را تحمل ناپذیر می یابم، گاهی به آن هایی فکر می کنم که زیر شکنجه و کتک‌های روزانه درد مرا دارند و این مراقبت‌ها را هم ندارند. چگونه می‌گذرد ثانیه‌ها بر آن‌ها. آیا مرگ نیست که آرزو می‌شود با هر کوبش درد. همیشه با خود می‌اندیشیدم که چه راحت است تحمل شکنجه‌ها و ماندن بر عقیده در زندان‌ها. اما انگار من هیچ‌گاه درد واقعی را تجربه نکرده بودم. دردی عمیق و مداوم که با هر حرکت جزئی تشدید می‌شود. چرا نباید به همه چیز برای تسکین آن اعتراف کرد. تجربه‌ی درد، تجربه‌ای نیست که باز بتوان تجربه کرد. اما با همه‌ی این ها بوده اند انسان‌هایی که با همه دردی که بر آن ها وارد می‌شد بر عقیده‌شان می‌ماندند. البته تکنیک‌های قدیمی برای شکنجه چنان دردی به شکنجه شونده وارد می‌کرده است که منجر به مرگ او می‌شده است. و شاید هیچ گاه به درجه‌ای نمی‌رسیده که او نخواهد دوباره آن را تجربه کند. اما حال چه؟ حال که پزشکی می‌تواند در بسیاری از حالت‌ها انسان را زنده نگه دارد. می‌توان شکنجه شونده را به حدی از درد رساند که او دیگر نخواهد آن را تجربه کند. و او را زنده نگه داشت. در «جراحی روح»، مخملباف به زیبایی چنین وضعیتی را شرح می‌دهد. در تحت چنین شکنجه‌هایی اکثر قریب به اتفاق انسان‌ها اعتراف می‌کنند به آنچه ازشان خواسته می‌شود. در این وضعیت مغز دستور انجام هر آن چیزی را می‌دهد کهبه این وضعیت خاتمه دهد. واقعیت توانایی درد است که اعتراف‌گیری و ارزش اعتراف‌ها را در سطح جهان بی‌اعتبار می‌کند. دیگر چه کسی باور می‌کند اعتراف آن مرد لاغر و زخمی را جلوی دوربین‌ که با نطقی روان از اشتباهاتش می‌گوید.

رؤیایی در تهران

2009-07-21T09:59:00.000+04:30

دیشب رؤیایی داشتم. در بد یا خوب بودنش مطمئن نیستم. قطعاً در ایران بودیم. فضا فضای شورش بود. من تماشاگر بودم. چرا که هر دو طرف را از نزدیک می‌دیدم. جریان در آپارتمانی می‌گذشت. بسیجی‌ها تعدادی از معترضان را در اتاقیاز یک آپارتمان محاصره کرده بودند. در بسته بود. بسیج یان دست به آتش زدن آپارتمان زدند. در حالی که آپارتمان در حال سوختن بود یکی از بسیجیان که عصبانی‌تر از بقیه به نظر می‌رسید فریاد می‌زد که بیرون بیایید. چهار نفر داخل اتاق بودند. بعد از اینکه آن بسیجی از بیرون آمدن آن‌ها ناامید شد اقدام به شکستن در کرد. در آن هنگام همه‌ی دیگر بسیجیان رفته بودند. در حالی که او در را می‌شکست، معترضان راهی به بیرون یافتند. همه رفتند جز یکی از آنها که باقی ماند با زنجیری در دست. هنگامی که آن بسیجی به داخل آمد زنجیر را بر گردنش انداخت و فشار داد. آن قدر که به مرگ او منتهی شود. در این حال آن بسیجی خود و او را به دیوار می‌کوبید تا که او رهایش کند. اما چنین قصدی وجود نداشت. کینه و ترس توأمان در وجود او فشار را بر زنجیر بیشتر می‌کرد. در این هنگام معترضان دیگر اتومبیلی یافته بودند تا فرار کنند. قدری برای او ایستادند اما در نهایت رفتند. آن بسیجی در حالی که در بقل او افتاده بود، زنجیر بر گردن جان داد. آپارتمان در آتش می‌سوخت.

در لزوم حفظ هدف اولیه

2009-07-16T05:36:00.001+04:30

نگاهی به حرکت‌های مردمی اخیر، آن را نه به عنوان یک اعتراض خیابانی چند روزه بلکه به عنوان یک حرکت هدف‌دار می‌نمایاند. حرکتی که اگر دارای برنامه نیز باشد می تواند به هدفش برسد. اما به دلیل مشکلات و مسائل متعدد ایران و همچنین تنوع خواست‌های قشری و حتی قومی، بیم این می‌رود که این حرکت که با هدف تجدید انتخابات شروع شد به حرکتی با هدف‌های متفاوت و گاهی متضاد تبدیل گردد. که این هدف‌ها گاهی از خط قرمز‌های هر دستگاه حکومتی، یعنی برجا ماندن، می‌گذرد؛ و این نتایج بدی به همراه خواهد داشت. یکم این که، با عبور از این خط قرمزها این جواز به طور رسمی به تمام نیرو‌های حفاظتی داده می‌شود که به هر شکل این حرکت را باز دارند. و این نتیجه‌ای جز روزی خونین و در ادامه پایان این حرکت ندارد. دوم این که، با توجه به ماهیت حرکت اصلاح طلبی، که در حال حاضر پرچم‌دار این حرکت است، عبور از خط قرمز حفظ نظام خود به خود حمایت این گروه را غیر ممکن می‌سازد؛ که با وجود عدم رهبری غیر از موسوی، خاتمی و حتی کروبی، این مسأله منجر به پراکندگی این حرکت‌ها و تضعیف و در نهایت پایان آن می‌شود. همچنین حتی اگر فرض کنیم که اصلاح طلبان ماهیت خود را تغییر دهند و به گروهی ضد حکومت تبدیل شوند، باز بیم از دست روی نیروهای تأثیرگذار دیگری می‌رود که در حال حاضر جزء حامیان این حرکت محسوب می‌شوند؛ مقصود نیروهایی است که گرد هاشمی رفسنجانی جمع هستند. وجود این نیروها هست که این حرکت را متفاوت از همه‌ی حرکت‌های این چنینی در گذشته می‌کند. پس با توجه به آنچه گفته شد، لزوم حفظ سطح خواسته‌ها در حد اهداف اصلاح طلبی کاملا احساس می‌شود.

می‌خواهم بگویم

2009-06-28T11:27:00.002+04:30

چانه‌ام را بر دستانم می‌گذارم و به روبرو خیره می‌شوم. تعدادی جعبه روی هم روبرویم قرار دارد. صدای گیتار برقی در فضا پیچیده است. ساعت ده و پنجاه دقیقه به وقت لس آنجلس است.
دیروز دوباره اخباری از ناآرامی‌های ایران گرفتم و سخنرانی خامنه‌ای در مورد آن. می‌خواهم چیزی بنویسم اما افکارم جمع نمی‌شود. می‌خواهم بگویم که این ناآرامی‌ها نتیجه‌ی همه‌ی آن محدودیت‌هاست. این جمعیت خروشان، همان جمعیت خاموشی بود که ناکارآمدی و فشارهای دولت بنیادگرا آن‌ها را به صدا درآورد. می‌خواهم بگویم که وقتی حتی حق ساده‌ی انتخاب رئیس جمهور را از آن‌ها می‌گیرید؛ دیگر چگونه خود را جمهوری می‌نامید. حال اسلامی‌اش به کنار. می‌خواهم بگویم که نشود بعد از چندی شما هم در تلویزیون بگویید، "صدای ملت را شنیدم." می‌خواهم فریاد بزنم، دست این جلادان را از جان مردم کوتاه کنید. جلادانی که مشخص نیست بر چه اصولی اینگونه وحشی‌گری می‌کنند.
نسیم خنکی بر من می‌وزد. کمی سردم است. صدای موسیقی راک فضا را پر کرده است.

خلیج فارس. برخورد!

2008-04-18T15:25:00.001+04:30

لابد تا به حال این پیغام‌های درخواست امضاء برای شما هم فرستاده شده. با محتوایی از این دست : « پیش به سوی گوگل......خلیج همیشه فارس ایران. برای برگرداندن نام خليج فارس به نقشه ماهواره‌اي و آنلاين گوگل ارث نياز به ۱ ميليون امضا داريم. به عنوان يک ايراني خواهشمندم روي لينک زير کليک کرده يا كپي آنرا سرچ كرده و براي حذف نام خليج عربي آنرا امضا نماييد.» البته این از نمونه‌های متعادل است. بعضی‌ها که ما را به نام کورش و ایران و تمام مظاهر هویت ایرانی قسم می‌دهند که امضاء کنیم. راستش را بخواهید من هم در جو این نامه قرار گرفتم و امضاء کردم. ولی کنجکاو شدم که در Google Erath چه نوشته. در آنجا تنها، در کنار Persian Gulf ،Arabian Gulf نیز نوشته است. با این توضیح که : « در ایران و بیشتر کشورهای جهان این خلیج را به نام Persian Gulf می‌شناسند. همچنین به نام Arabian Gulf شناسایی می‌شود.». همین. این چه ایرادی دارد؟ جز حقیقت نیست. دیگر ما نمی‌توانیم بگوییم که «خیر در هیچ جای دنیا اینجا را خلیج عربی نمی‌شناسند. باید خلیج عربی را از روی نقشه پاک کرد.» به واقع از کرده‌ی خود پشیمان شدم. چرا من طوماری را امضاء کردم که درخواستی نابجا داشت.
شاید چون در این چند سال آن قدر مسائل میهنی ما مطرح شده است که حساس شده‌ایم. همین خلیج فارس نمونه‌ی آن است. فیلم ۳۰۰ نمونه‌ی دیگری است. آبگیر سیوند، حراج عتیقه‌های ایران در لندن. و این جریان حمله به ایران و تجزیه و این حرف‌ها. ولی چیزی که هیچ وقت نباید ترک کرد، عمل از روی اندیشه است. احساسی عمل کردن همیشه نتایج بدی به همراه داشته است. از این قبیل عکس‌العمل‌ها بر روی فیلم ۳۰۰ هم اتفاق افتاد. تفسیرهای توطئه باورانه، احساسات تند میهنی، که جز به پر فروش شدن فیلم کمک دیگری نکرد. در نهایت، این مسأله باعث شد بیشتر روی مسائل میهنی فکر کنم.

روز انتخابات

2008-03-03T14:00:00.000+03:30

امروز ۲۴ اسفنده. ۵ روز دیگه عیده. باید با خانواده بریم خرید. تو این چند وقته، وقت نکردم. پسرم هی بهونه می‌یاره که کی می‌ریم خرید عید. دیگه امروز بهش قول دادم بریم خرید. با خانومم آماده می‌شیم که بریم. تو راه همه جا کاغذ چسبوندن برای انتخابات مجلس. اِ؛ راستی امروزه. هی تلویزیون می‌گه ها. چی کار کنیم؟ من به عنوان یک شهروند مسئول باید در تعیین سرنوشت کشورم شرکت کنم. حالا به کی رأی بدم؟ اون روز تو ماهواره می‌گفتکه رأی ندید. نمی‌دونم برای چی هی می گن رأی ندیم. مگه دموکراسی با انتخابات معنی پیدا نمی کنه. تو روزنامه هم که نوشته بود، دویست و خورده‌ای از اصلاح‌طلبا رو دوباره تأیید صلاحیت کردن. مگه رد کرده بودن که دوباره تأیید کردن. خوب دیگه حله. می‌رم رأی می‌دم. اما کی برم. الآن که باید بریم خرید. اشکال نداره سر راه حتماً صندوق مندوق گذاشتن برای رأی. همون جا یه دقیقه رأی می‌دم. حالا به کی رأی بدم؟ وقتم نمی‌شه یه نگاهی به کاندیداها بندازم. اشکال نداره به اصلاح‌طلبا رأی می‌دم. وقتی خاتمی بود باز بهتر بود. آخه اسماشون و نمی‌دونم. حالا چی کار کنیم؟ پسرم بهونه می‌گیره. هی میگه بریم این مغازه، اون مغازه. خانمم می گه بریم تو این مغازه یه نگاه بندازیم. می گم خانم یادت به جیب من هم باشه. ول کن بابا اصلاً رأی نمی‌دم. این ماهواره‌ای‌ها حتماً یه چیزی می‌دونن که می‌گن رأی ندید. بی‌خیال، بریم یه چیزی برای بچه بخریم. بعدشم بریم خونه. یه چیزی می‌شه دیگه.

قتل دسته جمعي

2007-06-19T01:21:00.000+03:30

چندي پيش موفق به ديدن فيلم مستندي شدم که خبرش را پيش‌تر در روزنامه‌ها و اينترنت خوانده بودم. فيلمي از قتل دسته جمعي دختري، به دليل ازدواج با مردي غير مسلمان، که در روستايي در عراق اتفاق افتاده بود. آنجايي که اين فيلم مستند را ديدم، محل اين جنايت را در خاتون‌آباد مي‌دانست و فرياد برآورده بود که جنايت ديگري از جمهوري اسلامي سر زد. نمي‌دانم از روي آگاهي اين خبر اشتباه را اعلام مي‌کرد يا خير. به غير از اين، جنايتي که از روي فرهنگ و سنت و شايد اعتقاد نادرست انجام شده است چه ارتباطي با جمهوري اسلامي دارد. داوري کردن از روي احساس شايد يک عادت شده است که هميشه خوب‌هاي ما بهترين و بدهاي ما بدترينند. به همان سياق که عکس خميني را در ماه مي‌ديديم حال جنايتي مردمي را از جمهوري اسلامي مي‌بينيم. اين گونه داوري‌ها ما را از يک نقادي قابل قبول محروم مي‌کند. شايد حال که افرادي بر سر کارند که خود را نماينده امام زمان و پدر ملت و بي نياز از رأي مردم مي‌دانند، نتيجه‌ي داوري‌هاي آن زمان ما باشد، که رهبرمان را در آسمان‌ها برديم و مسئولين قبلي را دژخيمان و ديوان ناميديم.
گذشته از وجهي که بيان شد، نفس اين اقدام هم تن آدمي را مي‌لرزاند. به راستي کدامين اعتقاد‌ اين چنين چهره‌ي انساني را مسخ مي‌کند که جمعي به اين جنايت با اين قساوت دست مي‌زنند. لعنت بر هر آن اعتقاد و يا سنت و هر چه که مي‌ناميد، که باعث اين کج‌رفتاري‌ها و بدخويي‌ها شده است.

نامه‌اي در مورد طرح افزايش امنيت اجتماعي

2007-06-04T19:14:00.000+03:30

با سلام خدمت رسانه‌ي ملي
مي‌خواستم چند کلمه‌اي راجع به طرح امنيت اجتماعي سخن بگويم. آن طور که از اخبار و تحليل اخبار شما بر ‌مي‌آيد، شما با اين طرح موافقيد. آيا شما به نقدهايي که بر اين طرح توسط محافل دانشگاهي و روشن‌فکري ايران وارد مي‌شود توجهي نمي‌کنيد يا فقط آن دسته را که در موافقت آن سخن مي گويند پخش مي‌کنيد. نمي‌دانم اين رويه که در پيش گرفته‌ايد با رسالتي که رسانه‌ها بر عهده دارند مطابقت دارد. گذشته از آن نقدهايي که موجود است و بيشتر آن‌ها قابليت طرح در رسانه‌ي ملي را دارند، مسائلي هست که به نظر خود من مي‌رسد و مايلم آنها را مطرح کنم.
در خبري، صحبت از کاهش ۲۰ درصدي احساس امنيت اجتماعي به دليل حضور بدحجابان در سطح شهر بود. در مورد احساس امنيت اجتماعي چند مطلب قابل طرح است. اولين سؤالي که مطرح مي‌شود اين است که کدام يک بيشتر احساس امنيت را کاهش مي‌دهد، چند و يا چندين بدحجاب در خيابان، يا ترس از اين که نکند خواهر و يا مادر و يا خودمان به عنوان يک زن، توسط مأمورين خشن و عصباني نيروي انتظامي دستگير شويم؟ و حتي اين خبرهايي که از گوشه و کنار شهر، در مورد سوء استفاده‌هاي مأموران نافرشته‌ي نيروي انتظامي و برادران نافرشته‌تر بسيجي از اين طرح، مي‌شنويم به احساس نا‌امني دامن مي‌زنند. خبرهايي تکان دهنده که ساده‌انگارانه است اگر همه‌ي آنها را شايعه و دروغ‌پراکني بدانيم. حتي اگر همه‌ي آنها شايعه باشد و به هيچ وجه چنين رفتارهايي از مأموران ما سر نزند، باز اين طرح سبب پراکندن اين شايعه‌ها شده است که خود سبب کاهش احساس امنيت اجتماعي مي‌شود.
مسأله‌ي ديگري که قصد طرح آن را دارم، مربوط به قشري است که نه داراي مشخصه‌ي رسمي هستند و نه داراي سازمان‌دهي با مرجعي پاسخ‌گو هستند؛ هر از چندگاهي هم رفتارهايي از آنها سر مي‌زند که بازتاب داخلي آن، مسائلي را مي‌گشايد که ريشه در واقعيت‌هاي پنهان جامعه‌ي چندگانه‌ي ما دارند. رفتارهايي همچون قتل‌هاي سرخود و تجاوزات گروهي که به هر دليلي بازتابي در رسانه‌هاي حکومتي ما ندارند. آري، بسيجيان را مي‌گويم. ارتباط اين قشر روبه رشد ناپاسخگو را با امنيت اجتماعي از چند جهت مي‌توان بررسي کرد. يکي اينکه فقدان هويت رسمي و قانوني و مشخصه‌ي ظاهري آنها و همچنين حوزه‌ي فعاليتي که اين قشر از جامعه چه به صورت قانوني و يا غير قانوني داراست، امکان سوء استفاده به افرادي مي‌دهد که تنها به دنبال مقاصد مجرمانه خود هستند. همين امر خود به کاهش احساس امنيت اجتماعي در عموم مردم منجر مي‌شود. دوم اينکه وجود فرهنگ ناپاسخگويي در اين قشر و اطمينان از اين که هر حرکت آنها توسط محافل همفکر حمايت مي‌شود، اين جرأت را در شخص بسيجي تقويت مي کند که هر اقدامي بدون ترس از پاسخگويي از او سر بزند. بسيجي‌اي که سال‌ها با ارزش‌هاي مذهبي که ممکن بود او را از ارتکاب جرم باز بدارد فاصله دارد. که باز هم اين امر باعث کاهش احساس امنيت اجتماعي در بين مردم مي‌شود. با اين مقدمه حال اين سؤال از نيروي انتظامي مطرح مي‌شود که اگر احساس امنيت اجتماعي شهروندان براي شما اهميت دارد، چرا در سازمان‌دهي کردن اين قشر و همچنين جلوگيري از سوء استفاده از عنوان آنها اقدامي نمي‌کنيد.
گذشته از بحث احساس امنيت اجتماعي، به نحوه‌ي برخورد نيروي انتظامي با اراذل و اوباش هم نقدي وارد است. هيچ کدام از ما از ابتدا تا انتها خوب و يا بد نيستيم. شرايط اجتماعي و خانوادگي، که آن نيز خود نتيجه‌ي شرايط اجتماعي دوران پدر و مادرها است، باعث خوب و يا بد شدن ما و دليل رفتارهايي است که از ما سر مي‌زند. پس وقتي ما با جوان بزه‌کاري مواجه مي‌شويم، در اصل با نمود جامعه‌مان که خود مسئول آن هستيم مواجهيم. پس دليل اين رفتار خشن، به دور انسانيت و تحقير‌آميز چيست؟ اين جوانان بزه‌کار و شايد قاتل و شايد متجاوز و شايد قاچاقچي، انسانند و چهره‌ي زشت اجتماعي امروز آنها، نتيجه‌ي رشد در جامعه‌اي است که ما و مسئولين ما براي آنها فراهم آورده‌ايم، و نيمي از گناه آنها بر گردن تک‌تک ماست. من به هيچ وجه بر آن نيستم که هر گونه برخورد با آنها را محکوم کنم‌، تنها بر آنم که رفتاري که شايسته‌ي ذات انساني آنهاست، با آنها انجام شود. و فراموش نکنيم که ما هم در هر عملي که آنها انجام مي‌دهند شريکيم.
با اميد توجه شما، مطلبم را به پايان مي‌برم.
خدا نگهدار

باز هم طرح افزايش امنيت

2007-05-22T21:25:00.000+03:30

باز هم صحبت بر سر طرح خودسرانه‌ي نيروي انتظامي است. اما نه در مورد برخورد با بدحجابي، اکنون برخورد با اوباش است که مرکز توجهات جامعه‌شناسان و روشن‌فکران است. اوباشي که چند وقتي است در محلات جولان مي‌دهند و قدمتي بيشتر از حتي نيروي انتظامي دارند.
اما باز هم نفس برخورد نيست که مطرح است بلکه نحوه‌ي برخورد است که چهره‌ي اين اقدام را تيره کرده است. برخوردي که ما را به ياد دوران سياه قاجار مي‌اندازد. برخوردي توأم با تحقير مجرم و قدرت‌نمايي پليس.
اين طرح و نحوه‌ي برخورد چند پرسش را برمي‌انگيزد. اول اينکه مگر برخورد با اين افراد جزء وظايف اوليه‌ي نيروي انتظامي نيست. مگر اين وظيفه در زير مجموعه‌ي حفظ امنيت و آرامش شهروندان جاي نمي‌گيرد. پس چرا تا به حال اقدامي نمي‌کردند که بايد در قالب طرح و طرح ضربتي اين وظيفه انجام شود؟
دوم اينکه چرا به اين شکل؟ مگر آنها که به نام اراذل و اوباش دستگير مي‌شوند، جزء شهروندان نيستند. آنها که به حبس ابد محکوم نيستند. هنگامي که چنين برخوردي با شخصي بشود چگونه مي‌تواند به جامعه بازگردد. شکل اين برخورد هم در نوع خود جالب است. آفتابه که مظهر کثيفي و نجاست است به گردن آنها مي‌آويزند و حتي در مواردي لوله‌ي آن را در دهانشان قرار مي‌دهند. مجازات هيچ مجرمي تحقير و خوار شدن در مقابل جمعيت آشنا نيست. گذشته از خود مجرمان، خانواده‌هاي آنها ديگر چگونه نگاه سنگين همسايگانشان را تحمل کنند.
سوم اينکه اين طرح چه معنايي جز تبليغات و قدرت‌نمايي مي‌تواند داشته باشد؟ بر سر هر کدام از دستگيري‌ها مردم را دور خود جمع مي‌کنند و فرياد مي‌زنند که اي شهروندان بياييد و ببينيد که چگونه امنيت شما را تأمين مي‌کنيم. زين پس در خانه‌هايتان آسوده بخوابيد که پليس قدرت‌مند در صحنه حاضر است. همچنين مي‌توان اين اقدام را يک نوع دهن‌کجي به فرمانده‌ي قبلي نيروي انتظامي، يعني محمدباقر قاليباف، دانست که کاري را که او نکرد ما کرديم.
در پايان، اين اقدامات جز تأثيرات مقطعي مورد توجه نيروي انتظامي و همچنين پراکندن تخم تنفر و انزجار در بين اقشار مورد برخورد، هيچ سودي نخواهد داشت.

فروشگاه بين‌المللي

2007-05-09T10:28:00.000+03:30

ديروز به فروشگاه بين‌المللي کتاب رفته بودم. آري، فروشگاه. براي اينکه اولاً تقسيم بندي غرفه‌ها براساس انتشارات است. دوم اينکه، هنگامي که کتابي را از روي ليست انتشارات خواستم، گفتند تمام شده و حتي نمونه‌ي آن را هم نداشتند. مانند اين است که در نمايشگاه عکس بعضي قاب‌ها خالي باشند به اين دليل که فروخته شده‌اند. سوم اينکه، کتابي را که چند ماه قبل در يک حراجي خريده بودم، آنجا ديدم.
بگذريم. وقتي در راهروهاي نمايشگاه قدم مي‌زدم چشمم به کتاب‌هاي تاريخي و سياسي-اجتماعي مي‌افتاد که داراي موضوعات خوبي بود، اما هر گاه تصميم به خريدشان مي‌گرفتم اين هشدار در ذهنم مي‌چرخيد که آيا ممکن است واقعيتي در اين کتاب‌ها باشد؟ آيا کساني که روزنامه‌هاي ميانه‌رويي همچون شرق را تحمل نمي‌کنند ممکن است مجوز چاپ حقيقتي را بدهند. نمي‌دانم شايد اين ساده انگارانه باشد که هر حقيقتي را بر ضد اين حکومت بدانيم، اما هر حکومت استبداديي از حقيقت هراس دارد. چون که خود را موجه نمي‌داند و هميشه از اين مي‌ترسد که نکند بيان حقيقتي به سرنگونيش بيانجامد. در هر حال اين هشدار درست يا غلط باعث شد که با سبدي خالي به خانه بازگردم و تنها خستگي دور زدن تماميه نمايشگاه، براي يافتن کتابي متناسب با علايقم، باقي بماند.

يکم ارديبهشت

2007-04-18T15:17:00.000+03:30

يکم ارديبهشت موعدي است که براي مبارزه با بدحجابي در نظر گرفته شده است. در تيتري از روزنامه‌ي صداي عدالت خواندم: « به بسيج براي برخورد با بدحجابان اجازه داده شد.». بسيج! نمي‌دانم اين بسيج کيست و چه ارگاني است که اجازه دارد با شهروندان برخورد کند. مگر وظيفه‌ي نيروي انتظامي حفظ امنيت مردم کشور نيست، پس چرا به گروهي شبه نظامي و ناپاسخگو اجازه مي‌دهد، با شهروندان برخورد کند. بر فرض مثال اگر خلافي از يک بسيجي در حين برخورد با بدحجابان سر زد، کيست که پاسخگو باشد. البته اگر سخن محالِ « چنين چيزي امکان ندارد» را بر سرمان نزنند. گذشته از اين اگر تمام بسيجيان درست‌کار و وظيفه شناس باشند، باز مگر به شکل بسيجي درآمدن کاري دارد. قدري ريش با لباسي به سبک آنها هر کسي را بسيجي مي‌کند و مجوزي است براي برخورد با شهروندان. آيا وجود چنين گروهي که به هيچ وجه پاسخگو نيست و سوء استفاده از عنوان آنها سهل است، کاري خردمندانه است. نمي‌دانم شايد بگويند امر به معروف و نهي از منکر وظيفه هر مسلمان آگاه است. گذشته از بحث حجاب که کاملاً حل نشده است که بتوان به آن معروف و منکر گفت، امر به معروف و نهي از منکر با چماق وظيفه‌ي هيچ انساني نيست.

کدام حق مسلم ماست؟

2007-04-11T01:36:00.000+03:30

در حالي که فعالان ملي‌گرا به نوشتن نقد و تهيه تومار براي فيلم ۳۰۰ مشغولند، و فعالان ديگر هم به بررسي اين که دستگيري و آزادي ملوانان بريتانيايي درست بود يا غلط؛ آبگيري سد سيوند آغاز شد. سدي که به گفته‌ي کارشناسان سازمان ميراث فرهنگي، آبگيري آن نه تنها قسمتي از دشتي را که هنوز مورد اکتشاف قرار نگرفته، به زير خود مي‌برد بلکه رطوبت حاصل از آن آرامگاه کوروش کبير را با فرسايش سريع مواجه مي‌کند.
آري، انگار تاريخ و گذشته‌ي اين مرز و بوم هيچ ارزشي براي دولت مردان ما ندارد. شايد اين هم بازيابي ارزش‌هاي انقلاب است. ارزش‌هايي که شخصيت‌هايي همچون آيت‌الله خلخالي و دکتر شريعتي نماينده‌ي آن بودند. همان‌هايي که با فرياد « نابود باد طاغوت» قصد تخريب تخت جمشيد را داشتند. همان‌هايي که مي‌خواستند مجسمه‌ي ميدان حر را به نام بت‌شکني به پايين بکشند. ارزش‌هاي ارتجاع.!
در کنار اين آبگيري، آثار تاريخي جيرفت هم در بازارهاي انگليس به حراج گذاشته شده است و هيچ يک از مسئولين محترم ما اقدامي نمي‌کند. با اين اوصاف، آنها دم از احقاق حقوق ما مي‌زنند. آري، انرژي هسته‌اي حق مسلم ماست، اما اين آثار تاريخي نيز که ميراث گذشتگان ما و براي آيندگان ماست، چطور؟

رئيس جمهور من

2007-04-10T15:30:00.000+03:30

چهره‌ات گشاده‌تر از هميشه بود. حتي از زماني که حکم رئيس جمهوريت را از دست رهبر گرفتي. آري، در جايگاه يک بخشنده بودن که تنها از روي رأفت و محبت عده‌اي را آزاد مي‌کند، بسيار مسرور کننده است. وقتي در جايگاه فرمانده‌ي سپاه مدال افتخار اعطاء مي کني، احساسي نيکو دست مي‌دهد.
اما من پيش‌تر از اين هم چهره‌ات را شاد ديده بودم. وقتي که در ميان مردم شهرستان‌ها بودي و همه برايت هورا مي کشيدند و عکست را بر روي دست گرفته بودند. و تو را اميدي براي بهبود زندگيشان مي‌دانستند. و تو برايشان با لهجه‌ي خودشان سخن مي‌گفتي. وقتي که به مردم وعده‌ي نان مي‌دادي و آنان را عزت مي‌دادي. وقتي به پرسش‌هاي خبرنگاران با ديده‌ي تحقير پاسخ مي‌گفتي که انگار آنان کودکاني در حال بازيند. وقتي فريادهاي مرگ بر ديکتاتور را فريادهاي اقليت مخالف از روي آزادي مي‌پنداشتي. وقتي در کسوت يک محقق، خاطره‌ي بد يک امت را به زير سؤال مي‌بردي. آري، آن زمان هم چهره‌ات خندان بود.
خوب به ياد دارم آن زماني را که مي‌گفتي مي‌خواهم نفت را بر سر سفره‌هاتان بيآورم. آن زماني را که گفتي دست دزدان و خيانت‌کاران را کوتاه مي‌کنم. همه‌ي اين‌ها را با لبخند گفتي. اما چه شد، کدام نفت و کدام خيانتکار. ما که جز گراني بيشتر و وعده‌هاي بيشتر چيزي نديديم. ولي باز هم تو خنديدي. از آن وعده‌ها تنها خنده‌هاي تو باقي مانده است. تنها خنده‌هايت ... .

ملوانان بريتانيايي

2007-04-05T19:57:00.000+03:30

بالاخره ملوانان و سربازان بريتانيايي آزاد شدند. با شنيدن اين خبر نمي‌دانم چرا خوشحال شدم. شايد خيلي‌ها خوشحال شدند. آخر داشت بهانه‌اي مي‌شد براي هم‌صدا شدن انگلستان براي جنگ. هيچ کس از جنگ راضي نمي‌شود. داشت تندروي عده‌اي کشوري را به ورطه‌ي جنگ مي‌کشيد. بسيجي‌هاي دلاور داشتند خودنمايي مي‌کردند و شايد فيلمي ديگر مي‌ساختند. اما چه خوب که آنها آزاد شدند.
دليل ظاهري اين آزادي هم جالب بود؛ به مناسبت ميلاد پيامبر اکرم. خيلي جالب است، مگر آنها خلاف کار بودند و جرمي مرتکب شده بودند که با اين دليل ساده آزاد شدند. اگر تا اين اندازه دستگيري آنها بي‌ارزش بود چرا تا به حال آنها را آزاد نکرديد تا اين همه بحران به وجود نيايد. اين برخورد و اين نحوه‌ي آزادي را چه مي‌توان ناميد جز قدرت‌نمايي و نمايشي براي گمراه کردن. واکنش دستگير شده‌گان هم جالب بود. چنان خوشحال بودند که انگار از زندان گوانتانامو آزاد شدند. شايد اين به دليل ترسي است که مردم غرب از مسئولين ايران دارند.
ديروز با دوستان رفته بوديم پارک رازي براي فوتبال. چند جوان که من هر وقت به پارک مي‌روم آنها را مي‌بينم، درباره‌ي اين ملوانان و دستگيري آنها صحبت مي‌کردند. فحواي کلامشان اين بود که اگر ادامه‌ي دستگيري آنها منجر به جنگ شود، دستگيري آنها درست نيست. يکي از آنها که بيشتر از بقيه صحبت مي کرد گفت، « اگه جنگ بشه و آمريکاييا منو بگيرن، هر چي اطلاعات بخوان مي‌دم، چون اين جنگ و که من راه نينداختم. ديگه گذشت اون روزي که مي‌خوابيدن تانک از روشون رد بشه.» اين ديدگاهي است که او داشت. وقتي اخبار به تمام اقشار جامعه از جمله اين قشر برسد، آنها هم تحليل‌هايي خوب و بد دارند که نشان از بي‌تفاوت نبودن آنها است.
در هر حال مسأله‌ي ملوانان بريتانيايي که مي‌رفت مشکل ساز شود، برطرف شد و دست کم من خوشحالم.

بوشهر و روسيه

2007-04-03T14:56:00.000+03:30

در کلاس تاريخ از قراردادهاي ننگين مي‌خوانديم. قراردادهايي که زمامداران کشور يا به دليل ساده‌لوحي و يا به طمع ثروت و مقام شخصي، با کشورهاي خارجي مي‌بستند. قرارداد ۱۹۱۹ وثوق‌الدوله از جمله‌ي اين قراردادها بود، که همان وقت هم عده‌اي آن را ننگين ناميدند و در نهايت آن قرارداد لغو شد. اما حال چه؟ حال ديگر مسئولان کشور اشتباه سهوي يا عمدي در عقد قراردادها نمي‌کنند؟نيروگاه هسته‌اي بوشهر، نمونه‌اي است از قراردادهاي جمهوري اسلامي با ديگر کشورها. در سال ۱۹۹۵، زماني که آلمان‌ها از ادامه‌ي ساخت اين نيروگاه منصرف شدند، کار آن به پيمانکاران روسي واگذار شد. همين اکنون بيش از هشت سال و سه ماه از موعد اوليه پايان آن مي‌گذرد؛ اما پيمانکاران روس که نماينده‌ي نظر روسيه نيز هستند، به دلايل مختلف از جمله، مسائل فني که ناشي از تغيير پيمانکار پروژه است و دلايل سياسي که جديداً مطرح مي‌کنند، از اتمام پروژه سرباز مي‌زنند. چندي است که روس‌ها خواستار تعليق غني‌سازي توسط ايران در راستاي قطعنامه‌ي شوراي امنيت هستند، و به همين دليل پروژه را ناتمام گذاشته‌اند. اما چرا در حالي که هشت سال و سه ماه از موعد اوليه اين قرارداد گذشته است، مسئولين کشور ما شکايتي نمي‌کنند. واقعيت اين جاست که شکايت کرده‌اند اما به چه شکل، با اعلام اين که ما حتي حاضريم پول بيشتر بدهيم تا پروژه را تمام کنيد. آخر اين شکايت است، يا نشان از ضعف و وابستگي به روسيه. در مورد ديگر کشورها، به جز ونزوئلا و کشورهاي جنوب شرقي آسيا کسي براي ايران باقي نمانده است؛ و آنها هم کمکي به ايران نمي‌توانند بکنند. به اين دلايل است که نيروگاه بوشهر مرا به ياد قراردادهاي ننگين دو قرن اخير ايران مي‌اندازد. درست است تفاوت‌هاي زيادي بين اين قرارداد و آن قراردادها وجود دارد، ولي در کل اين وضعيت هم ناشي شده از بي‌کفايتي و ساده‌لوحي زمامداران فعلي کشورمان است. ساده لوحي از اين جهت که خيال مي کردند روسيه متحد آنهاست و به حمايت او دل بسته بودند. در حالي که روسيه در طول تاريخ خود، در مورد ايران جز به منافع خود به چيز ديگري نپرداخته است.

انرژي هسته‌اي

2007-03-11T11:46:00.001+03:30

حتماً همه، آن نمايه رايانه‌اي در مورد فعاليت‌هاي هسته‌اي را ديده‌ايد. در آن نمايه عده‌اي را نشان مي‌دهد که به فعاليت تأسيساتي در کشور خود مشغولند که آدمکي آمريکايي به آنجا مي‌آيد و با دوربين خود آنها را مي‌نگرد. و ادامه‌ي آن. آن افراد با کوشش و حسن نيت کار مي‌کنند و در انتها هم دست در دست هم دور تأسيسات خود حلقه مي‌زنند. لحظه‌اي به خود گفتم « چه زيبا ... » خيلي دوست داشتم واقعاً اين گونه بود. اما مي‌ترسم؛ از هدف اين آقايان مي‌ترسم. که اگر حسن نيت داشتند با اين همه حساسيتي که جهان نشان مي‌دهد، تنها براي نشان دادن همان حسن نيت دست از کار مي‌کشيدند. ‌که اگر حسن نيت داشتند، به تبعات اقتصادي و سياسي اين اقدام توجه مي‌کردند.
نمي‌دانم شايد نيت سويي در کار نباشد. که آنگاه من هم فرياد بربياورم: «انرژي هسته‌اي حق مسلم ماست.»

تيک ... تيک ... تيک

2007-03-04T00:27:00.000+03:30

تيک ... تيک ... تيک. زمان در حال گذر است. اما انگار به عقب. آري اين شمارش معکوس براي آغاز جنگي ديگر است. باز هم خاورميانه محل نزاعي ديگر است. طرفين جنگ، ايران – آمريکا.
تندروهاي دو کشور بر کوس جنگ مي‌کوبند. احمدي نژاد، مسأله‌ي هسته‌اي را قطار بدون ترمز و دنده‌ي عقب مي‌نامد که تنها به جلو مي‌رود. تندروهاي ايران با بي‌توجهي به مجامع بين‌المللي انگار در پي تحقق اجماع جهاني بر عليه ايران هستند. انگار قصدي در کار است. هر زمان که فضاي جهاني آرام مي‌شود، کسي از ايران با سخني يا اقدامي فضا را دوباره متشنج مي‌کند. چرا؟ مگر جنگ به نفع کيست؟ يا شايد مانند کودکي لجباز و خوش‌دل احتمالي به جنگ نمي‌دهند. يا شايد هم در خود توانايي شکست آمريکا را مي‌بينند. در هر حال چيزي که مي‌توان گفت اين است که اين رفتار جنگي را منجر خواهد شد.
اما شايد بتوان نفعي در اين جنگ براي تندروهاي دولتي متصور شد. براي حدس اين نفع لازم است جنگ تحميلي را به ياد آوريم. تا به حال کسي در مورد خواست عراق در آغاز جنگ شک نکرده است، ولي بسيار شک است در ادامه‌ي جنگ بعد از آزادي خرمشهر. چرا جنگ دفاعي بعد از باز پس گيري خرمشهر ادامه پيدا کرد. شايد بتوان گفت به دليل خواست خميني و توهم فتح قدس. اما اين همه‌ي ماجرا نيست. انقلاب ۵۷ هم مانند تمام انقلاب‌هاي ديگر با آراء و افکار مختلف و گاهي متضاد اتفاق افتاد. فرصتي لازم بود تا اين افکار و آراء ناهمسو، قدري همسو شوند. اين فرصت را عراق فراهم کرد. اما عراق خيلي زود عقب نشست؛ زمان بيشتري لازم بود. پس ادامه جنگ لازم آمد. انفجار ساختمان مجلس و کشته شدن عده‌اي از مهم‌ترين مهره‌هاي انقلاب را مي‌توان به اين جريان مربوط دانست. شايد الآن هم، چنين وضعي پيش آمده است. حکومت ديگر به يک‌دستي بعد از جنگ نيست. بايد از فرصت استفاده کرد. اين جنگ فرصت خوبي است؛ چرا که با توجه به اوضاع عراق، احتمال اشغال ايران توسط نيروهاي آمريکايي بسيار کم است. اين جنگ بيشتر جنگ تسليحاتي است و هدف‌هاي آن مشخص است. پس احتمال سرنگوني پيش نمي‌آيد. تنها اين جنگ فرصتي است براي يک‌دست شدن. اما اين نظريه در ظاهر نفعي براي آمريکا متصور نيست. حقيقت اين است که آمريکا در پي بازيافتن قدرت خود در خاورميانه است و ايران با اين وضعيت مانعي بر سر راه است. اما ايرانِ بعد از جنگ که به احتمال زياد، تمام نقاط حساس اقتصادي و نظامي آن مورد هدف قرار گرفته ديگر تهديدي براي آمريکا نيست. در واقع مي‌توان اين جنگ را معامله‌اي بين تندروهاي هر دو کشور دانست؛ چرا که منافع هر دو طرف تأمين مي‌شود. جمهوري اسلامي با سرکوب احزاب دگرانديش، و در نهايت با توافقي پنهان با آمريکا به حيات خود ادامه مي‌دهد. بوش هم با پيروزي بر ايران، هم به اين منازعه‌ي لفظي طولاني که در داخل براي او مشکل‌ساز شده است، پايان مي‌دهد و هم آمريکا به قدرت خود در خاورميانه دست پيدا مي‌کند.
اما در اين ميان، ما ايرانيان چه نفعي مي‌بريم. آيا چيزي جز ويراني و تورم و توقفي چندين ساله در عرصه‌هاي علمي و فرهنگي و ... . چه کسي مي‌تواند از اين جنگ جلوگيري کند. به سازمان‌هاي بين‌المللي که اميدي نيست، چون به هر حال يک طرف قضيه آمريکاست. کشورهاي ديگر هم به دليل منافعشان ترجيح مي‌دهند در اين جنگ دخالت نکنند. مي‌ماند گروه‌هاي فعال داخلي، که به گمانم بر سر اين مسأله که جنگ به نفع ما نيست همه موافقند. البته آنها هم نشان داده‌اند که هيچ قدرتي در روند حکومت ندارند. ولي در اين برهه چاره‌اي جز يک همبستگي موقت بين گروه‌هاي فعال مخالف جنگ، در برابر تندروها نيست. که شايد بتوان با يک اقدام هماهنگ، مخالفت و اعتراض خود را به روندي که دولت تندرو و سران ديگر پيش گرفتند، نشان داد. چون اگر اين جنگ سرانجام اتفاق بيافتد، ديگر جايي نيز براي اين چند فعاليت کوچک و ناچيز باقي نمي‌ماند. زياني که اين جنگ مي‌تواند به ايران وارد کند، بيشتر از هر زمان ديگري است.
باشد که آن روز نرسد.

لکه‌ی ننگ واجب

2007-01-21T13:35:00.000+03:30

-راستی فرید شنیدی رهبر مرده؟
- چی؟ از کجا می‌گی؟
-گذاشتن بعد از محرّم بگن که محرم خراب نشه.
-کی گفته اینو؟
-از بچه‌ها شنیدم.
این گفت و گویی است که چند وقتی است بین مردم می‌شنویم. یک بار هم قبل از عید غدیر شایع شده بود اما با حضور خامنه‌ای در سخنرانی شایعه‌ها پایان گرفت. اما دوباره این مطلب چه به صورت شایعه و چه حتی حقیقت بر سر زبان‌ها افتاد.
اما اگر او بمیرد چه اتفاقی می‌افتد. شاید در نگاه اول بگوییم « خدا را شکر که لکه‌ی ننگی از دامان این مملکت پاک می‌شود.» اما پس از آن چه؟ چه کسی باید جای‌گزین او شود. نگاهی خوش‌بین می‌گوید «هیچ کس. بعد از او دیگر رهبری نداریم و می‌توانیم به تحقق جمهوری راستین امیدوار باشیم.» اما آینده‌ای دیگر نیز می‌توان برای این جریان در نظر گرفت. در حال حاضر دو جریان فکری در مجلس خبرگان وجود دارد. یکی جریان تندرو و طرف‌دار حکومت اصیل اسلامی-یعنی حکومت بدون مجلس و دولت و وزیر و فقط با خلیفه- مصباح یزدی است و دیگری جریان محافظه‌کار و به قولی آبادگر، اکبر رفسنجانی، است. جناح تندرو گویی در سپاه و دستگاه دولت دارای قدرت و نفوذ است و از طرف این جناح بوی کودتا می‌آید. اما جناح دیگر از جهت امکان مالی دارای قدرت است و بسیاری رگ‌های حیات اقتصادی از جمله پروژه‌های نفتی و شرکت‌های نفتی، در دست این جناح است. که احمدی‌نژاد در ابتدای به قدرت رسیدنش با اصطلاح مافیای نفتی سعی در گرفتن این قدرت از این جناح بود. و همین طور دست گذاشتن سپاه بر روی پروژه‌های جدید نفتی را نیز می‌توان از این دست تلاش‌ها برشمرد. اما هنوز قدرت اقتصادی جابه‌جا نشده است. پس هر دو جناح قدرت‌هایی از نوع خود دارند. اما خامنه‌ای در این میان، با نفوذ خود در بسیج و تعدادی از مردم و همچنین فرماندهی کل قوا که ارتش جزء آن است، وزنه‌ای است که به آن‌ها اجازه‌ی اقدام نمی‌دهد. با مرگ او این وزنه برداشته می‌شود و صحنه‌ی قدرت کارزار این دو جناح می‌شود؛ که عواقب خوشی برای آینده‌ی کشور نخواهد داشت. پس این لکه‌ی ننگ فعلاً باید باقی بماند تا.... چه؟ هیچ. انگار ما همیشه باید بین بد و بدتر انتخاب کنیم.

ایران، ایران من

2006-12-30T10:27:00.000+03:30

همان طور که می‌دانید بالاخره قطعنامه‌ی شورای امنیت علیه ایران به تصویب رسید. بر اساس این قطعنامه ایران در ردیف کشورهای تحریم شده قرار می‌گیرد. مفاد این قطعنامه در ظاهر تنها به فعالیت‌های هسته‌ای محدود می‌شود که به گفته‌ی تنظیم کنندگان آن در جهت فشار نیامدن به مردم ایران تنظیم شده است. اما تحلیل تحلیلگران چیز دیگری حکایت می‌کند. آن‌ها این قطعنامه را گامی نخستین در جهت گام‌های بعدی برای هر چه محدود کردن ایران می‌دانند. چرا که این قطعنامه در صورت ادامه‌ي‌ روند فعلی سیاست ایران برخوردهای جدی‌تری را پیش‌بینی کرده است. از جمله تحریم‌های شدیدتر اقتصادی و سیاسی و حتی حمله‌ی نظامی. و انتقال ناوهای جنگی آمریکا به خلیج فارس را در همین راستا تحلیل می‌کنند.
اما این حادثه، یا به بیان مناسب‌تر، این سرانجام مرا به یاد تاریخ انداخت؛ تاریخ ایران. ایران بارها توسط اقوام مختلف مورد تجاوز و غارت قرار گرفته است. یک بار توسط پهلوان خونخوار یونانی، اسکندر مقدونی، تاراج شد؛ بار دیگر توسط قوم تازی که اسلام به آن‌ها جسارت و اجازت داده بود؛ باز توسط مغول‌ها که تصمیم اشتباه و غرورآمیز خوارزمشاه بهانه شد؛ و باز توسط افاغنه که کشور را از مرد خالی یافتند. و در تمام این‌ها ناکارآمدی و نابخردی کشورداران باعث این تجاوزات بود. اما انگار تاریخ در حال تکرار است، باز کشور در آستانه‌ی تجاوزی دیگر این بار از نوع آمریکاییش است. باز کشور بازیچه‌ی نابخردی‌ها و بزرگ‌پنداری‌ها این بار از نوع احمدی‌نژادیش شده است. چرا ایران ما باید همیشه اسیر زیاده‌خواهی‌ها از یک طرف و بی‌فکری‌ها از طرف دیگر شود؟ آری انگار این سرنوشت محتوم ماست که هر از گاهی کسی به این کشور بتازد و آن را غارت کند. اما این بار با فریاد آزادی برای همه، حتی به زور.

شب یلدا

2006-12-21T11:07:00.000+03:30

چه زود گذشت. سال گذشته، کنار خانواده نشسته بودیم و شب چله را به رسم پیشینیانمان،‌ زنده می‌داشتیم. در عالم وب هم، از یک هفته قبل پیام‌های تبریک‌گونه به احترام یلدا می‌رسید. هر کس هم که دستی در قلم داشت، قلمی برای یلدا می‌زد. اما امسال انگار این گونه نیست؛ نه از شور آن شب خبری است و نه از پیام‌های اینترنتی. امسال انگار دیگر کسی اشتیاقی به این کارها ندارد. « شب یلدا چیست؟» این شب برای خانواده‌هایی هم که کاری به کار کسی ندارند هم شب خوبی نیست؛ چرا که جیب پدر خالی است و سفره‌ی مادر خالی‌تر. امّا شاید این رسم در روزگاری که از هر طرف خبر بدی می‌رسد، به جا آوردنی باشد. شاید که پاسی آرام بگیریم.
باشد که این شب باستانی از یادمان نرود؛ مانند بیشتر چیزهایمان که از دست و از یادمان رفت.

انتخابات

2006-12-14T18:20:00.000+03:30

فردا روز ۲۴ آذر است. روز انتخابات شوراهای شهر و مجلس خبرگان. این روزهای اخیر، صدا و سیما هر چند دقیقه حضور در این انتخابات را گوشزد می‌کند. حتی در برنامه‌ی کودک هم، خاله‌ی بچه‌ها با تأکید بر حضور مردم در این انتخابات برنامه را به پایان می‌برد. اما چه چیزی این انتخابات را این اندازه با اهمیت کرده است؛ آن هم این چنین انتخابی. شوراها که در دوره‌ی پیشین با سردی تمام برگزار شد و بنیادگراها توانستند در آن پیروز شوند. شورایی که تأثیر چندانی نمی‌تواند در روند کشورداری داشته باشد، چرا تا این اندازه برای جناح‌های کشور با اهمیت شده است؟
در مورد مجلس خبرگان نمی‌توان این گونه گفت. چرا که، این مجلس وظیفه‌ی نظارت بر کار رهبری را دارد. که آن هم با نقص آشکار قانون اساسی کشور اهمیت چندانی ندارد. چرا که صلاحیت کاندیداهای انتخابات مجلس خبرگان را شورای نگهبانی تأیید می‌کند که اعضایش توسط رهبر فعلی تعیین می‌شود. نمی‌دانم کدام حقوق‌دانان و سیاست‌شناسانی این قانون اساسی را تدوین کرده اند. البته شاید از زیرکی آنها باشد،‌ چرا که با این کار یک استبداد پنهان را پایه‌ریزی کرده‌اند. رهبر کشور به سبک پاپ‌های دوران قرون وسطی اما درون پوسته‌ی زیبای جمهوری، در جایگاه مادام‌العمر خود با رأی مردم می‌ماند و حتی کاستی‌های کشور هم هیچ کدام به پای او نوشته نمی‌شود، چرا که اجراییات دست رئیس جمهور منتخب مردم است. این جناح‌های حریص کشور هستند که باعث بدبختی و عقب ماندگی مردم شده‌اند.
جالب این جاست که جز تعدادی انگشت شمار، هیچ یک از صاحب نظرانی که دستی در قلم دارند و روزی دستی هم در قدرت داشتند و دم از آزادی و دموکراسی و اندیشه می‌زنند، به طرح این مشکل نپرداختند. شاید قدرت قاهره‌ی رهبری اجازه این گونه حرف‌ها را به آن‌ها نمی‌دهد. نمی‌دانم شاید این سرنوشت محتوم ماست که باید در هر دوره اسیر نابخردی‌ها و قدرت‌طلبی‌ها و سکوت‌ها بشویم. باشد که نور آزادی بر همگان بتابد.

چگونه باز گردم؟

2006-12-01T14:44:00.001+03:30

چندی پیش در برنامه‌ی «دراستان» عده‌ای از سارقین منازل را نشان می‌داد که آن‌ها را لباس پوشانده و کلاه بوقی بر سرشان، در شهر می‌گرداندند. از یکی از این سارقین پرسیدند که چه دارد بگوید؛ او که اشک می‌ریخت، با لحنی ناراحت گفت: «جوونا برن کار کنن، روزی دو هزار تومن هم بهتر از اینه که آبروشون بره.»
آبرو. آن جوان به نکته‌ی خوبی اشاره کرد و این سؤال را در ذهن من به وجود آورد که آیا این رفتار با سارقین درست است؟ آیا آن سارق پس از این، دیگر به دزدی روی نمي‌آورد؟ اگر روزی او بخواهد به جامعه برگردد، چگونه و با کدام چهره می‌تواند به زندگی ادامه دهد؟ حتی ممکن است، این کار او را از نظر روانی برآشفته کند و دست به جنایت‌ها و سرقت‌های بزرگ‌تر و جدی‌تر بزند.
آن جوان در ادامه‌ی صحبت‌هایش با گزارش‌گر صدا و سیما گفت : «ما از روی بدبختی به این کار دست زدیم.» و این جمله را دو بار تکرار کرد. به راستی کدام بدبختی است که این جوانان را به دزدی وامی‌دارد. شاید برخی بگویند این بهانه‌ی این گونه آدم‌هاست، که کار اشتباه خود را به گردن جامعه و فقر و از این دست مشکلات می‌اندازند. اما آیا نمی‌توان نقشی برای جامعه و عوامل اقتصادی در این جرایم در نظر گرفت. آیا این انسان‌های شبیه ما تنها از روی طینت و فطرت پست خود به این کارها دست می‌زنند؛ آیا تمام آنها فرصت‌های شغلی را کنار گذاشته و به دزدی روی می‌آورند؛ آیا ما برای تمام جوانانمان فرصت‌های شغلی مناسب محیاء کرده‌ایم که آنها مشغول به کار شوند. خیر؛ به راستی که بیشتر دزدی‌ها از روی فقر و بدبختی و عقده‌های اجتماعی است.
آیا مجازات بی‌آبرویی برای این جوان، که به هر دلیلی دست به سرقت زده است، مجازاتی «حساب شده» است؟ آیا با این کار ما هرگونه راه بازگشت را بر روی او نمی‌بندیم؟ در سیستم قضایی جامعه‌های صنعتی همچون آمریکا که به هر حال پیشینه‌ی علمی و نظری بیشتری از ما در امر جامعه‌شناسی و قضایی دارند، متهمان تا قبل از این که جرمشان ثابت شود از پوشیدن لباس زندان معذورند. اما در سیستم قضایی ما هر متهمی لباس زندان می‌پوشد، انگار که شخصیت و احترام اشخاص مهم نیست. سارقان را در کوچه و خیابان به سبک دوره‌ی قاجار با لباس مخصوص می‌گردانند. بدون در نظر گرفتن آینده‌ی اجتماعی آن شخص.

دغدغه‌ی آزادی

2006-11-25T01:33:00.000+03:30

« آن چه اهمیت دارد و باید با آن جنگید، نه هرج و مرج است و نه استبداد. فقط بی‌قیدی و بی‌تفاوتی مردم است که می‌تواند منشاء بروز هرج و مرج یا ظهور خودکامگی بشود.»
این گفته‌ی توکویل، سیاست‌شناس قرن نوزدهم فرانسه، چه عجیب به زمان ما می‌ماند. در زمانی که ایران مبارزه با استبداد را تجربه کرده است، و هر مبارزه‌ای جز به استبدادی دیگر راه نبرده است. چرا؟
شاید جواب را در خودمان بتوان جست. مایی که با ۹۸ درصد آراء به جمهوری اسلامی، آری گفتیم. حذبی که حتی اواخر دوره‌ی پهلوی با شعارهای معیشتی و اسلامی سربرآورد.؛ و نتیجه‌ی آن را دیدیم؛ نزول ارزش پول، از دست دادن وجه‌ی بین‌المللی، پایین آمدن سطح زندگی در شهرها، و تمام نابرابری‌ها که می‌بینیم. مایی که در سال ۱۳۷۶ دولت اصلاحات را با شعارهای فرهنگی و آزادی‌طلبی برگزیدیم. و نتیجه‌ی آن را دیدیم،؛ بازتر شدن فضای سیاسی، بهبود وجه‌ی ایران در صحنه‌های بین‌المللی، خودکفایی ایران در تولید گندم. اما باز به دولتی آری گفتیم، با همان شعارهای جمهوری اسلامی، شعارهایی مثل آوردن نفت به سر سفره‌ی مردم و کوتاه کردن دست فاسدان اقتصادی حکومت. گذشته از زمزمه‌هایی مبنی بر تقلب در انتخابات ۸۴، اما مگر چند درصد از آن آراء تقلبی بود. چرا؟ آری ما بی‌تفاوتیم؛ نسبت به اتفاقاتی که اطرافمان می‌افتد، نسبت به تصمیماتی که گرفته می‌شود،‌ نسبت به شعارهایی که داده می‌شود. کسی از ما دغدغه‌ی آزادی ندارد. ما به امروزمان می‌اندیشیم.

زبان تند و بی‌فایده

2006-11-19T21:42:00.000+03:30

در این قسمت می‌خواهم در مورد مطلب قبلی چیزی بگویم. همان طور که خود ملاحظه کردید مطلب قبلی یک مقدار تند بود و در آن از کلمات به دور از ادب استفاده شده بود. راستش را بخواهید من می‌دانم که زبان تند و احساسی فایده و کاربردی ندارد، و آن مطلب را هم بلا فاصله بعد از دیدن فیلم استقبال از خامنه‌ای نوشتم، به همین دلیل، نوشته‌ای از روی احساس است. به آن بیشتر می‌توان از لحاظ تخلیه‌ی روانی نگاه کرد تا تحلیلی منطقی. در هر حال اگر توهینی شد و حرف نامربوطی زده شد، متأسفم.

استقبالی بزرگ اما غم‌انگیز

2006-11-11T21:26:00.000+03:30

امروز مردم استان سمنان، به خصوص شهرستان شاهرود با به خیابان ریختن و استقبال از رهبر فرزانه جمهوری اسلامی ایران، بار دیگر حمایت خود را از سیاست‌ها و روند حکومت‌داری جمهوری اسلامی نشان دادند. خاک بر سرشان. تف به ذاتشان. آخه چرا؟ مگر چه خوبی از این حکومت و از اون دست شکسته‌ی بی‌همه چیز دیدند که این گونه به استقبال او آمدند. زیاد شدن آمار فقر و بدبختی مردم، نقطه‌ی مثبتی در جمهوری اسلامی است یا افزایش واردات و بدبختی تولید کنندگان. شعارهای توخالی احمدی‌نژاد به مزاق شما خوش آمده یا توجیهات مزخرف الهام. آخه چرا می‌ریزید تو خیابون؛ از چیه این حکومت راضی هستین که این جوری از عامل بدبختی ایران و ایرانی استقبال می‌کنین. دیگه نمی‌دونم چی بگم، از این همه صبر و جهل و بدبختی. گاهی وقتا به بعضی دوستان حق می‌دم که می‌گن این مردم حقشونه. ولی آیا این مردم به خواست خودشون آمدن یا باز هم با زور تهدید و وعده‌ی پول و غیره. در هر صورت ای مردم ایران تا وقتی که این گونه استقبال می‌کنید وضعیت ایران همین است که هست.

دین از سیاست جدا

2006-10-11T14:49:00.000+03:30

چند شب پیش، درگیری نسبتاً شدیدی میان نیروی انتظامی و عده‌ای که خود را پیرو بروجردی، می‌دانستند رخ داد. او خواستار جدایی دین از سیاست است. او حتی ادعای ارتباط با امام زمان را نیز دارد. البته این روزها دیگر همه‌کس با امام زمان ارتباط برقرار می‌کنند، مثل اینکه سیستم جدید ارتباطی ایجاد شده. چندی پیش بالاخره حوصله خامنه‌ای سر رفت و دستور داد تا او را دست بسته تحویل او دهند. اما طرفدارهای او که از این موضوع با خبر شدند، با قمه و چند قبضه اسلحه که پیدا نیست از کجا تهیه کرده‌اند، برای جلوگیری از این اقدام جلوی منزل او جمع شدند. نیروی انتظامی هم بعد از اخطار و هشدار آنها را متفرق کرد که در این درگیری خونین چند تن کشته شدند؛ به خاطر چه و که؟
اما این آیت‌الله چه می‌خواست؟ جدایی دین از سیاست. کدام جدایی، شاید او تعریف دیگری از این مقوله دارد که آن را تبلیغ می‌کند. چرا که با جدایی دین از سیاست، دیگر کسی نمی‌تواند بدون نقادی مطبوعات، ادعای موهوم ارتباط با امام زمان را بکند. دیگر در آن جامعه جایی برای فتواهای ملاهای اسلام‌زده نیست. دیگر کسی پای منبر نمی‌نشیند که خزعبلات شما را گوش کند. آقای بروجردی بهتر است شما هم به موعظه و فتوای خود بپردازید که این حرف‌ها به شما نیامده است. چگونه شعار جدایی دین از سیاست را می‌دهید که خود با این کار با موقعیت مذهبی خود جنبش سیاسی ساخته‌اید. آیا این دستور را امام زمان به شما داده است که بروید بگویید، دین از سیاست جدا. او که خود خواستار برپایی دولت عدل علی است.هزینه‌ی این اقدام شما چه بود؟ جز کشته شدن عده‌ای و گاهی آشوب و نا‌ارامی. دیگر دوره‌ی فتوا و انقلاب و شورش گذشته، با این اقدامات فقط جان عده‌ای بی‌گناه به خطر می‌افتد.

میهن او کجاست؟

2006-10-05T16:55:00.000+03:30

« وقتی به زاهدان رسیدیم، پسرم گفت: آخی، رسیدیم. »
این جمله‌ای بود که دوست افغانی من در مورد پسرش گفت. او و خانواده‌اش برای دیدار اقوامشان سفری به پاکستان رفته بودند؛ در آن‌جا هر چه فرزندانش می‌خواستند در اختارشان بود. ولی وقتی از پاکستان به زاهدانِ ایران آمدند، پسرش بی اختیار گفته که « آخی، رسیدیم.» گویی که به خانه‌ی خود بازگشته است. و به راستی به غیر از این نیست؛ او به خانه‌اش، میهنش بازگشته است. مگر تعریف ما از میهن چیست؟ میهن به غیر از محل زندگی ما که با آن ارتباط فرهنگی داریم است؟ میهن به غیر از محل خاطرات ماست؟ آن پسر از پدر و مادر افغانی، اما در ایران به دنیا آمده‌است. تمام خاطرات و زندگی اجتماعی او در ایران شکل گرفته است. پس او یک ایرانی است، وقتی با قدم گذاشتن به ایران آه آرامش می‌کشد.
اما انگار نظر جمهوریان اسلامی چیز دیگری است. آن پسر تنها به واسطه‌ی این که پدر و مادرش افغانی‌اند، نمی‌تواند ایرانی باشد. شاید ایرانی بودن به خون و نژاد است. اما ایران که همه‌اش از یک نژاد نیست. ترک و بلوچ و عرب و ترکمن و لر و کرد، همه‌شان ایرانی‌اند.
آن پسر با اینکه از بدو تولد در ایران بوده‌است و فرهنگ او ایرانی است، نمی‌تواند تابعیت دائم بگیرد و باید اقامت موقت داشته باشد؛ نمی‌تواند به مدرسه‌ی معمولی برود باید به مدارس مخصوص اتباع خارجی برود؛ و باید مانند آن چند هزار کودک افغانی که وضعیتی همچون او دارند، به محض بهبود اوضاع افغانستان به کشور غریب مادریش باز گردد.

ترویج خرافات

2006-09-27T18:20:00.000+03:30

حتماً تا به حال قسمتی از یکی از سریال‌های ماه رمضان را دیده‌اید. در بیشتر آن‌ها، یک عامل ماورائی دخیل است که داستان فیلم سعی در اظهار آن دارد. در سریال « او یک فرشته بود»، تفکر خرافیِ شیطان مجسم را می‌بینیم که سعی در فریب مؤمنان دارد. و در پایان سریال در محفل‌های بحث و گفتگو با روحانیون اسلام‌زده این تفکر را تأیید می‌کنند.
درسریالی دیگر، مردی که خود را سید می‌داند و در بازار اسم و رسمی دارد با قلدری، از خدای خودش درمان چشمان دختر دوست مسیحی‌اش را می‌خواهد و دعای او نیز مستجاب می‌شود و در صحنه‌ای در بیمارستان ناگهان نوری به چشمان دخترک می‌تابد که گویی امام حسین است، و چشمان او بینا می‌شود.
و نمونه‌های دیگر این گونه داستان‌ها که به ویژه در ماه رمضان که احساسات مذهبی مردم بیشتر است، دیده می‌شود.
همچنین در رفتار دولت نهم نیز این تلاش دیده می‌شود. به طوریکه رئیس جمهور پس از سفرش به نیویورک حرف از هاله‌ی نوری می‌زند که به دور او قرار داشته است. و اینکه تمام حضار به او خیره شده بودند. و یا اعلام امضای حکم نمایندگان مجلس توسط امام زمان.
همه‌ی این‌ها نشان از تلاش مجموعه‌ی حکومت برای ترویج خرافات دارد. تا با این کار هم اندیشه‌ی توده‌ی مردم را هر چه بیشتر به این افکار منحرف کند و هم قبول سیاست‌های بنیادگرایانه‌ی دولت، توسط مردم، را تسهیل کند.
البته شاید این دید افراطی در هدف‌مند بودن تمام این‌ها، درست نباشد؛ ولی در هر صورت این روند، که شاید به دلیل حمایت های دولت از اسلام‌گرائی به وجود آمده، باعث ترویج خرافات می‌شود که باید از آن آگاه بود.به امید تابش نور اندیشه در ایران.

دولت یا مردم سکولار

2006-09-21T20:52:00.000+03:30

در حال حاضر بحث سکولاریسم در ایران بسیار داغ است. بیشتر محفل‌های روشن‌فکری که دستی در قلم و فهمی در سیاست دارند، حرف از سکولاریسم می‌زنند. به درستی هم که دولتی سکولار در ایران بسیار خوب است، که دیگر کسانی از ایران به دلیل تفاوت در عقیده و مذهب دچار محرومیت نشوند. که دیگر، موازین خشک اسلامی مردم ایران را محدود نکند. که دیگر قاتلان محفلی در دادگاه تبرعه نشوند. که دیگر دادگاهی در حکم قاتل زنان خیابانی شک نکند. که دیگر درویشان قم، قلع و غم نشوند. که دیگر بهائیان، اعدام خانوادگی نشوند.
ولی مگر نه این که تا قبل از انقلاب اسلامی سلطنت‌ها، بی نام اسلام حکومت می‌کردند؛ ولی باز هم شاهد محرومیت‌ها و فشارها برای دگراندیشان بودیم. مگر نه این که، در زمان آن حکومت‌ها عالمان، با نفوذ خود در مردم و حکومت اعمالی شبه‌طالبانی انجام می‌دادند. شاید بهتر باشد قبل از دولت سکولار، مردم سکولار داشته باشیم. چون با هر دولتی، مردم اسلام‌زده کار خود می‌کنند. با هر دولتی، علمای اسلامی فتوای خود می‌دهند. با هر دولتی، آیت‌الله‌ها فتوای تخریب مکان‌های مذهبی دگرمذهبان را می‌دهند و دولت هم به آن فتوا عمل می‌کند. باشد که نور آزادی بر همگان بتابد.

فاصله

2006-08-31T15:48:00.000+03:30

اون روز هوا خیلی سرد بود. دیگه داشت وسایلش را جمع می‌کرد که بره خونه.
- اوستا، کاری نداری.
- نه، سلام برسون.
- باشه، خداحافظ.
- خداحافظ.
در حالی که ساک بزرگی رو دوشش بود پله‌های نیمه‌کاره‌ی ساختمان رو پایین اومد. هوا خیلی سرد بود. کاپشن نازکشو درست کرد و در حالی که دستاشو به هم می‌مالید خیابون دربند رو پایین رفت. ساعت هشت و نیم بود، آخرین اتوبوس ساعت نُه حرکت می‌کرد. تو راه به هیچی فکر نمی‌کرد. به ترمینال که رسید،‌ اتوبوس انقلاب تو ایستگاه بود؛ دو سه نفر هم نشسته بودند و کز کرده بودند. سوار شد و روی یکی از صندلی‌های خالی نشست. دو تا صندلی جلوتر، پیرمردی که کلاه بافتنی بر سر داشت به حالت جمع شده به پنجره تکیه داده بود. قسمت زنانه هیچ کس نبود. هوا خیلی سرد بود. بالاخره ساعت یک ربع به نه، راننده آمد؛ در حالی که یک لیوان چای دستش بود بلیط‌ها رو جمع کرد و راه افتاد. تو ولیعصر مغازه‌ها هنوز باز بود، آدمای جورواجور با تیپ‌های مختلف هم تو پیاده‌روها رفت و آمد می‌کردند. راننده‌ی اتوبوس رادیو رو روشن کرد:
« حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر معظم جمهوری اسلامی ایران، در اظهارات خود به فاصله‌ی طبقاتی موجود اشاره کردند و فرمودند: باید به کمک دولت، فاصله‌ی طبقاتی به جا مانده از دوران ستم‌شاهی را از بین ببریم. »
« دکتر احمدی‌نژاد، رئیس جمهور محبوب، در سخنرانی امروز خود در جمع مردم مشتاق شهرستان اراک گفت: پول نفت باید به طور مساوی بین تمام اقشار جامعه تقسیم شود. و همچنین از واگذاری وام عدالت خبر داد و .... »
دیگه به انقلاب رسیده بودند. ساعت نه و ربع بود. اگه شانس می‌آورد به اتوبوس‌های نازی‌آباد می‌رسید. اتفاقاً اتوبوس تو ایستگاه بود. سوار شد. راننده اومد و بدون اینکه بلیط‌ها رو جمع کنه راه افتاد.
- بلیطارو بیارید جلو.
اینو راننده گفت و در حالی که از چراغ قرمز رد می‌شد رادیو رو روشن کرد.
« دیروز آقای احمدی‌نژاد در جمع خبرنگاران ایرانی، از موفقیت‌آمیز بودن طرح‌های دولت خبر داد و گفت : ولی عده‌ای با بزرگ‌نمایی مشکلات سعی در سنگ‌اندازی دارند.»
- آقا ایستگاه نگهدار.
- زود پیاده شو، کار داریم.
پیاده شد. هوا خیلی سرد بود. ساکشو بالا انداخت و در حالی که دستاشو دورش گرفته بود راه افتاد. ساعت دَه بود. کوچه‌های محلشون دیگه باسش تکراری شده بود. در دوم از کوچه‌ی آخر؛ کلید انداخت و در رو باز کرد. مادر تو حیاط منتظر بود.
- آروم در و ببند؛ بچه‌ها خوابن.
- می‌دونم.
آروم حیاطو طی کرد.
- چرا تو حیاط وایسادی، هوا سرده؟
- عیبی نداره. بیا تو غذارو گرم کنم بخور. با هم داخل خونه شدن. خونشون دو تا اتاق بیشتر نداشت. آشپزخونه هم نداشت؛ نیمی از یکی از اتاق‌ها رو آشپزخونه کرده بودند.
- مریم با دانشگاهش سر شهریه صحبت کرد؟
- نه، می‌گفت روش نشده.
- حق داره. مرتضی چی، درس می‌خونه؟
- نه، اصلاً تن به درس نمی‌ده. می‌گه درس می‌خوام چی کار؟ می‌گه، می‌خوام مثل دادش علی بشم.
- مثل من بشه که چی. صبح تا شب جون بکنه، آخرش هم هیچی. مثل من بشه، هر روز آجر بندازه بالا. مثل من بشه که ... .
- آروم، آروم باش. بچه‌ها بیدار می‌شن.
لحظه‌ای سکوت کرد. با عصبانیت پا شد و رفت طرف جای خواب بچه‌ها.
- کجا می‌ری، بیدارشون نکنیا.
با سرعت رفت سمت مرتضی. با شدت تکانش داد.
- مرتضی، مرتضی. بیدار شو.
- چیه؟ داداش تویی. دیر اومدی.
- پاشو. بهت می‌گم پاشو.
- چیه. چی شده؟
- چرا نمی‌خوای درس بخونی. هان!
- چی می‌گی.
- می‌گم چرا نمی‌خوای درس بخونی. هان. می‌خوای مثل من بشی. یه احمق بی‌سواد که هر کی از راه می‌رسه، یه چیزی بهش می‌گه.
بقیه بچه‌ها هم بیدار شده بودند. مریم خواهر کوچیکشون و که گریه می‌کرد بقل کرده بود.
- مگه چیه. درس بخونم که چی. همش خرج رو دست تو و مامان بذارم. که مامان مجبور بشه صبح‌ها بره کلفتی.
چشماش گرد شد. با تعجب و خشم، به مادرش نگاه کرد.
- چی کار کنم. دخل و خرج در نمی‌آد. چند وقت دیگه هم صاحب خونه می‌آد اجارشو می‌خواد.
دیگه مرتضی رو یادش رفته بود. در حالی که مادر و خواهر و برادراشو نگاه می‌کرد، بلند شد و کاپشن نازکش و پوشید و رفت بیرون.
- کجا می‌ری نصف شب. خسته‌ای. اقلاً شامتو بخور.
بی‌تفاوت به حرف‌های مادر، حیاط رو طی کرد و از در بیرون رفت. دستشو تو جیبش کرد و راه افتاد. همه جا رو در و دیوارا عکس و پرچم حزب‌الله زده بودند. در حالی که به مادرش در حال کلفتی کردن فکر می‌کرد، خیابون رو بالا می‌رفت. ناگهان عده‌ای موتورسوار، با ریش و پیراهن‌های رو انداخته، در حالی که چفیه به گردن زده بودند با هیاهوی زیاد از خیابان رد شدند. لحظه‌ای به خاطر سر و صدای اونا ایستاد و تماشا کرد و دوباره به راهش ادامه داد.
تو ذهنش مسائل مختلف زندگی و مشکلات خودش و خانواده‌اش دور می‌زد. هوا خیلی سرد بود. دونه‌های برف کم‌کم در هوا نمایان می‌شد. یه لحظه ایستاد و به آسمان نگاه کرد. دستش را دراز کرد که برف را احساس کند، اما هیچ دانه‌ی برفی روی دستش ننشست. دوباره دستش رو توی جیبش کرد و خیابون رو که انگار انتها نداشت ادامه داد و در سیاهی شب ناپدید شد.

ای راه آزادی

2006-08-22T01:11:00.000+03:30

چندی پیش شبه خبری درباره‌ی اکبر محمدی می‌خواندم. در آن توضیح داده بود که چه آثاری بر روی بدن بی‌جان او مشاهده شده است؛ اثراتی مانند خرد شدن جمجمه، فرورفتگی شکم، بیرون زدگی دنده‌ها و دندان‌ها و بسیاری دیگر که نشان از رفتار وحشیانه و ناانسانی دارد که در طول دوران زندانش بر او روا داشته‌اند. به راستی کدام اعتقاد و کدام مرام به این‌ها اجازه و شهامت چنین ددمنشی‌هایی را در حق انسانی دیگر می‌دهد؛ تنها به دلیل برآوردن فریاد آزادی. اکبر محمدی برای آزادی مرد. او مرد ولی آزادی نمرده است. امّا دوستی می‌گفت، مگر تا کی نام اکبر محمدی در خاطره‌ها می‌ماند، این هم مانند ده‌ها نام دیگر لا به لای حسابگری‌های مردم فراموش می‌شود، وقتی نام او بیاید تنها عده‌ای می‌گویند آری، اکبر محمدی!
لاله‌ای دیگر در حال پرپر شدن است، احمد باطبی. او و دیگر زندانیان سیاسی جمهوری اسلامی نیز، اگر اقدامی نشود، سرنوشتی جز سرنوشت اکبر محمدی نخواهند داشت. کبوترهای آزادی ایران، یکی یکی در حال پرپر شدن هستند، ولی چه سود، این خون‌ها به کجا می‌ریزند.
ای راه آزادی، خون این انسان‌های آزاده به چه کار تو می‌آید.
ای راه آزادی، تا کی باید تو را پیمود.ای راه آزادی، .... .

مردم فراموش شده

2006-08-16T15:53:00.000+03:30

وقتی به رفتار داخلی جمهوری اسلامی نگاه می‌کنیم متوجه می‌شویم که تنها عاملی که هیچ اهمیتی برای آنها ندارد، مردم ایران هستند. در رفتارهای انتخاباتی که نقش مردم پررنگ‌تر می‌شود، هر کسی برای رأی جمع کردن و نه برای مردم، آن‌ها را ارج و قرب می‌دهد و شعارهای عوام‌پسند سر می‌دهد. انتخابات اخیر، نمونه‌ی بارز این رفتار است. اکبر رفسنجانی برای جذب قشر جوان، دست به اقداماتی زد که خود در دوره‌ی ریاست جمهوری‌اش آن‌ها را تقبیح می‌کرد و حتی با آن‌ها برخورد می‌کرد. مهدی کروبی با وعده‌ی عجیب حقوق ماهیانه سعی در جذب آرای مردم داشت. محمود احمدی‌نژاد با نزدیک شدن به قشر کم‌درآمد و قشر مذهبی جامعه، با سر دادن شعارهای دولت مهرورزی و عدالت علی و اقتصاد اسلامی توانست این دو قشر فاقد بینش را به خود جذب کند و در نهایت هم، گذشته از اتهامات تقلب، موفق شد. ولی هنگامی که به سمت رئیس جمهوری رسید وعده‌های خود را فراموش کرد، و تنها نامی از شعارهایش باقی ماند. حتی در مقابل پرسش‌های خبرنگاران، که به گفته‌ای زبان مردم هستند، از مواضع خود دفاع می‌کند که « نه، من تمام وعده‌های خود را عملی کردم و یا در حال انجام است.» و حتی خبرنگاران را، در بعضی سؤالات به سخره می‌گیرد و با جواب‌های بی‌ربط و بی‌منطق آنها را بی‌جواب می‌گذارد. این رفتار به جز بی ارزش تلقی کردن خبرنگاران و به دنبال آن مردم، چه معنی دیگری می‌تواند داشته باشد.
در معادلات سیاسی و اجتماعی جمهوری اسلامی ایران مردم، جز برای تبلیغات و گاهی هم برای تأیید اقدامات سخیف آنها، هیچ جایگاهی ندارند. حکومتی که ادعای مردم سالاری دینی‌اش به آسمان‌ها می‌رسد، ولی برای همان مردمی که آنها را حامی موهوم خود می‌داند هیچ ارزشی قائل نیست. این مسأله بیش از پیش در رفتار دولت نهم نمایان است، آنجایی که سخنگوی دولت به راحتی و بدون هیچ درد وجدانی، گرانی شدید سال جدید را توطئه‌ی عده‌ای وطن‌فروش و مخالف نظام می‌داند و آن را دروغ می‌داند، و یا آنجایی که بدون در نظر گرفتن عواقب زیاد کردن دست‌مزد کارگران، این کار را می‌کند و باعث بی‌کار شدن عده‌ی بی‌شماری از کارگران می‌شود، مردم چه جایگاهی در ذهن فاسد و بسته‌ی دولت‌مردان جمهوری اسلامی دارند. به امید یافتن ارزش گمشده‌ و فراموش شده‌مان.

هنوز هم جنگ

2006-08-03T01:27:00.000+03:30

هنوز جنگ خونین و نابرابر خاورمیانه ادامه دارد، و هنوز هم مردم فراموش شده‌ی لبنان قربانی قدرت‌طلبی عده‌ای دین‌زده و شاید، تنها جویای قدرت، می‌شوند. اسرائیل با بمباران سنگین خود مناطقی را که به گمان خود مشکوک است، به خاک و خون می‌کشد و هر بار ده‌ها لبنانیِ فراموش شده کشته می‌شوند. چه کسی به داد لبنان می‌رسد؟ در معادلات کدام کشورها، مردم فراموش شده‌ی لبنان حقی دارند؟ هر کس به گونه‌ای از این فاجعه‌ی انسانی سود می‌برد. کسی با نشان دادن فجایع جنگ و به خاک و خون کشیده شدن مردم لبنان، بساط توجیه حرف‌ها و دیپلماسی‌های خود را راه می‌اندازد، که « ببینید، این اسرائیلی بود که من گفتم؛ بد است و خون‌خوار». دیگری دنبال بهانه‌ای است و رد پایی از دشمن خود را در این جنگ می‌جوید تا دست‌مایه قرار دهد و به آن حمله کند. دیگری این جنگ را آغازگر کیفر بزرگ الهی بر علیه کفر می‌داند. و دیگری ... و دیگری ... . پس چه تنهاست لبنان، در این بازار سود و زیان کشورها.

آزادی کجاست؟

2006-08-01T01:09:00.000+03:30

داشتم فکر می‌کردم چرا در حال حاضر ما ایرانیان، به فکر رهایی از این اوضاع نیستیم ( بیشتر ما نیستیم). کارگری را فرض کنید که حقوقی بخور نمیر دارد، اگر این کارگر لحظه‌ای به فکر آزادی و تغییر وضع باشد،‌ در همان لحظه این فکر نیز به او هجوم می‌آورد که نکند حتی این کار را هم از دست بدهد؛ پس عقل حساب‌گر او به او می‌گوید که « نان» را به جای آزادی انتخاب کن. او باید با این حقوق کم زن و بچه‌ی خود را سیر کند، چگونه می‌تواند این مورد را کنار بگذارد و در جنبشی آزادی‌خواه شرکت کند. نان همیشه ارجح است به مسائل دیگر، و قدری هم منطقی است. ولی روحیه آزادگی کجاست، آزادی کجاست، این روحیه و این دغدغه کجای زندگی یک کارگر کم درآمد را می‌گیرد. آزادی هم مانند تمام ارزش‌های دیگر انسانی به راحتی در جامعه‌ی استبدادزده‌ی ما، که بیشتر جمعیت آن را قشر کم درآمد تشکیل می‌دهند، به فراموشی سپرده می‌شود. این است سرنوشت آزادی. البته قدری هم تاریخ ما مؤثر است. بارها در طول تاریخ به نام آزادی مردم را امیدوار و فدا کردند ولی در نهایت این جنبشِ در ظاهر آزادی‌خواه به استبدادی دیگر منجر شده است. نمونه‌های آن دیگر لازم به ذکر نیست، از جمله انقلاب مشروطه که به استبداد محمدشاهی منجر شد، کودتای جمهوری‌خواهی رضاشاه که به استبدادی دیگر منجر شد، و نمونه‌ی بارز و آشنای آن انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ که با شور و شوق و شعار « استقلال، آزادی، ... » اتفاق افتاد، ولی نتیجه‌ی آن باز و باز هم استبدادی این بار از نوع دینی آن بود. پس بی‌دلیل نیست که دیگر کمتر کسی به دنبال آزادی است، مبارزه‌ای که تاریخ ثابت کرده است راهی جز به استبدادی دیگر نمی‌برد. ولی باز به امید یادآوری آزادی فراموش شده.

جنگ به سود که؟

2006-07-29T01:21:00.000+03:30

همان طور که می‌دانید، از چندی پیش جنگی بین نیروهای حزب‌الله و اسرائیل در گرفته است. باز هم فراموش‌شده‌های لبنان قربانی این جنگ نابرابر هستند.چرا؟هیچ یک از طرفین جنگ و حامیانشان به یاد این فراموش‌شده‌های همیشه قربانی نیستند. مگر یک فراموش‌شده از زندگی چه می‌خواهد. به ویژه لبنان، چون فلسطین که برای آزادی می‌جنگد؛ به هر حال کشورشان نیمه‌اشغال است. حتی مردم فلسطین هم فراموش‌شده‌های مبارزات ضد اسرائیلی رهبرانشان هستند که در مجموع به ضرر آن‌هاست. ولی در این جنگ که بر سر اسرائیل و بیت‌المقدس است، لبنان چرا جنگ را آغاز کرد؛ یا شاید فراموش‌شده‌های لبنان خواستار جنگ نبودند و این حزب‌الله بود که با توهم حمایت مردم، جنگ را شروع کرد که قربانی اول و آخر آن، فراموش‌شده‌های لبنان و اندازه‌ای هم فراموش‌شده‌های اسرائیل هستند. به راستی ارزش‌های حزب‌الله چیست که برای آن زندگی مردم لبنان بی‌ارزش می‌شود. مگر آزادی و احقاق حق مردم مسلمان نیست، با این کار که بدتر آزادی مردم لبنان گرفته می‌شود، حداقل تا دو-سه سال دیگر باید تحت فشار ناشی از آبادانی دوباره‌ی لبنان آزادی خود را محدود کنند. اسرائیل هم که به این راحتی عقب‌نشینی نمی‌کند. پس چه؟ این جنگ به سود کیست؟ تنها زیان، از این جنگ حاصل می‌شود. و همیشه این فراموش‌شده‌ها هستند که قربانیند.

به نام فراموشی

2006-07-27T17:17:00.001+03:30

به نام تمام انسان‌های فراموش شده آغاز می‌کنیم صفحه‌ی خود را، به امید یاد‌آوری دوباره‌ی فراموش شده‌ها